Reklama

Kostrzyńskie kulisy „Wielkiej Ucieczki”

PDFDrukujEmail

Historia - Historia Kostrzyna nad Odrą

70 lat temu z niemieckiego Stalagu Luft 3 w Żaganiu uciekli alianccy lotnicy. Do wielkiej ucieczki doszło w mroźną marcową noc z 24 na 25 marca 1944 roku. 76 lotnikom udało się wydostać podziemnym tunelem „Harry” poza teren obozu.

Sześciu z nich wczesnym rankiem w dniu 25 marca 1944 roku dotarło pociągiem na kostrzyński dworzec. Zapomnianym epizodem związanym z ucieczką alianckich jeńców przez Kostrzyn jest udana próba z 1943 r*.

 

Już w godzinach porannych, pomiędzy 8.00 – 10.00 na dworcu głównym w Kostrzynie nad Odrą przebywali podczas „Wielkiej Ucieczki” ze Stalagu Luft III Sagan, dwaj norwescy lotnicy: podporucznik Jens Müller z 331 norweskiej Eskadry RAF** ( 30.11.1917 – 30.03.1999 ) i sierżant Per Bergsland z 332 Eskadry RAF ( 17.01.1918 – 9.06.1992). Do „Harry'ego” wchodzili z wylosowanymi numerami 43 i 44. Po wydostaniu się z tunelu, który pokonywali każdy w czasie około trzech minut udało im się bezpiecznie wsiąść około godziny 2.04 do wagonu III klasy w pociągu relacji Wrocław – Berlin przez Lubsko, Gubin, Frankfurt nad Odrą, gdzie przybyli około 6.00.Ich dokumenty wskazywały na norweskich elektryków. Kierunek dalszej ucieczki prowadził w kierunku Kostrzyna i dalej do Szczecina. W Kostrzynie znaleźli się około 8.00, gdzie oczekiwali w dworcowj restauracji popijając piwo. Tu miała miejsce pierwsza, szczęśliwa dla nich kontrola dokumentów przez sierżanta żandarmerii. Z kostrzyńskiego dworca o godzinie 10.00 rozpoczęli dalszą podróż do Szczecina.Szczegóły ucieczki ze Stalagu oraz pobyt na dworcu kostrzyńskim znany jest dzięki raportowi porucznika Jensa Müllera, który sporządził go po uzyskaniu wolności.

Z kolei przez Frankfurt nad Odrą, Kostrzyn nad Odrą, Gorzów Wlkp., Krzyż, Piłę w kierunku Gdańska „podróżowało” tym samym pociągiem czterech kolejnych lotników: litewski kapitan Romas „Rene” - Romualdas Marcinkus ps."Know-it-All” (22 lipca 1907 - 29 Marzec 1944 w Gdańsku ) z 1 Eskadry RAF, który odpowiedzialny był za analizę i przygotowanie niemieckich rozkładów jazdy pociągów dla uciekinierów; Edward Gordon Brettel ( 19.03.1915-29.03.1944 w Gdańsku ) z 133 Eskadry RAF; porucznik z 350 belgijskiej Eskadry RAF Henri Albert Picard ( 17.04.1916 – 29.03.1944 w Gdańsku ), oraz Gilbert William "Tim" Walenn ( 24.02.1916 w Londynie - 29.03.1944 w Gdańsku). Porucznik Gilbert William "Tim" Walenn określany jako „dziecko Londynu” był wysokiej klasy specjalistą od wykonywania fałszywych dokumentów dla uciekinierów. Ta ostatnia grupa posługiwała się dokumentami litewskich robotników udających się na urlop na Litwę.Grupą kierował Romualdas Marcinkus. Niestety grupa ta miała mniej szczęścia , zatrzymana została w Pile i aresztowana przez gestapo. Po przetransportowaniu ich do obozu w Stalagu XX B Marienburg - Willenberg (Malbork ) oficerowie ci zostali następnie odesłani do Gdańska i tam zamordowani. Na temat „Wielkiej Ucieczki” w nocy z 24 na 25 marca 1944 roku - 76 lotników RAF, w tym 6 Polaków powstało szereg prac naukowych, książek i artykułów. Po II wojnie losy pojmanych uciekinierów żmudnie odtwarzał zespół oficerów RAF pod kierownictwem podpułkownika Wilfreda Bowsa i majora Franka McKenna.Tylko trzem uczestnikom udało się uniknąć pościgu. Norwegowie, Jens Müller i Per Bergsland, przedostali się przez Kostrzyn do portu w Szczecinie i tam dostali się na szwedzki statek. Holender - Bram van der Stok, wybrał drogę przez Utrecht, Francję, Hiszpanię, Gibraltar do Wielkiej Brytanii.Pozostałych pilotów wkrótce schwytano, a 50 z nich zostało rozstrzelanych. Prochy niemal wszystkich po wojnie przeniesiono do Poznania, gdzie pochowani zostali w latach 50. na zboczu Cytadeli, w brytyjskiej kwaterze pilotów RAF. Dzięki żmudnej pracy historyków, dziennikarzy możemy dzisiaj zapoznać się z biogramami wszystkich bohaterów „Wielkiej Ucieczki”, w tym szóstki uciekających do wolności przez Kostrzyn nad Odrą. Na podstawie książki Paula Brickhilla z 1950 roku, który był uczestnikiem ucieczki został nakręcony 172 minutowy film fabularny. W 1963 roku odbyła się jego premiera pod tym samym tytułem: „The Great Escape” - „Wielka ucieczka”. Jednym z bohaterów filmu był fałszerz dokumentów Collin ( porucznk Gilbert William "Tim" Walenn ) podróżujący wraz z towarzyszami przez Kostrzyn, a w którego postać wcielł się znany aktor Donald Pleasence. Jako ciekawostkę podaję, że w Szczecinie nakręcono ciąg dalszy historii pt. "Wielka Ucieczka na Północ" / "The Great Escape To The North" reż. Andrzej Fader. Głównymi bohaterami fabularyzowanego dokumentu są właśnie przebywający wcześniej na dworcu w Kostrzynie, norwescy piloci RAF – podporucznik Jens Müller i sierżant Peter Bergsland. Premierę filmu zaplanowano na 7 listopada 2014 na Łasztowni w miejscu historycznych wydarzeń.

*Była to jedna z najbardziej spektakularnych i brawurowych, udanych ucieczek z niemieckich obozów podczas II wojny światowej. Dokonali jej:Michael Richard Clinton Codner, porucznik artylerii brytyjskiej wraz z porucznikiem Erikiem Williamsem i Oliverem Philpotem w dniu 29 października 1943 roku. Z obozu Stalag Luft 3 w Żaganiu poprzez Frankfurt nad Odrą, Kostrzyn nad Odrą dotarli do Szczecina. Dalej statkiem przez Kopenhagę dotarli w dniu 11 listopada do Strömstad (Szwecja). Następnego dnia dotarli przez Goteborg do Sztokholmu w dniu 12 listopada 43. Oliver Philpot poprzez Kostrzyn nad Odrą i Gdańsk dotarł do Szwecji, gdzie spotkał kolegów. Historię tej ucieczki opisał w 1949 jej uczestnik Erik Williams, a na podstawie jego książki „Drewniany koń „ powstał film pod tym samy tytułem.

**RAF - Royal Air Force ( Królewskie Siły Powietrzne )

Reklama
Reklama
Reklama